1Cenniejsze jest dobre imię niż wielkie bogactwo, lepsza przychylność niż srebro i złoto.2Spotykają się bogaty i biedny — PAN stworzył ich obu.3W obliczu niebezpieczeństwa przezorny się ukrywa, prostacy prą do przodu — i ponoszą szkodę.4Nagrodą za pokorę i bojaźń PANA jest bogactwo, cześć i życie.[1]5Droga przewrotnego jest pełna cierni i sideł — kto strzeże swojej duszy, jest od nich daleki.6Wychowuj dziecko stosownie do jego uzdolnień, a nie zejdzie ze swej drogi do starości.7Bogaty panuje nad biednymi, a dłużnik jest sługą[2] wierzyciela.8Kto sieje nieprawość, zbiera niedolę, a w końcu rózga położy kres jego swawoli.9Człowiek wspaniałomyślny — ten będzie błogosławiony, bo swój chleb podzielił z ubogim.10Wypędź szydercę, a ustanie kłótnia, skończy się spór i obelgi.11Kto kocha czystym sercem, wdzięk ma na wargach — i króla w gronie swoich przyjaciół.12Oczy PANA strzegą spragnionych poznania, lecz słowa wiarołomców obraca On przeciw nim.13Leniwy mówi: Lew czyha na zewnątrz, może mnie rozszarpać na środku ulicy.14Usta obcej kobiety są jak głęboki dół; kończy w nim ten, na kogo PAN się pogniewał.15Głupota tkwi w sercu chłopca, usuwa ją stamtąd rózga karności.16Kto uciska ubogiego — to dla jego wzbogacenia; kto daje bogatemu — to dla jego zubożenia.
Wielki zbiór pouczeń mędrców
17Słowa mędrców: Skieruj swe ucho, posłuchaj słów mędrców, przygotuj serce na przyjęcie mej wiedzy,18miło bowiem będzie, gdy zachowasz je we wnętrzu, zawsze gotów do ich stosowania,19po to, by twoja ufność skupiała się na PANU — o tym chcę cię pouczyć, przekazać to tobie.20Podaję ci zatem trzydzieści porad pełnych mądrości,21dla pouczenia cię o prawdach sprawdzonych, abyś właściwych odpowiedzi udzielał każdemu, kto cię zapyta.
Pouczenie 1
22Nie odzieraj biednego dlatego, że jest biedny, i nie depcz ubogiego w sądzie,23gdyż PAN prowadzi ich sprawę i ich łupieżców sam wystawi na łup.
Pouczenie 2
24Nie przyjaźnij się z nieopanowanym, nie brataj się z człowiekiem porywczym,25byś nie przejął jego zwyczajów i nie zastawił na siebie pułapki.
Pouczenie 3
26Stroń od dawania zastawu i od tych, którzy ręczą za długi,27bo jeśli nie zdołasz zapłacić, wyciągną spod ciebie nawet łóżko!
Pouczenie 4
28Nie przesuwaj dawnej granicy, ustalonej przez twoich ojców.
Pouczenie 5
29Czy widziałeś człowieka biegłego w swym zawodzie? Będzie on na usługach królów, nie na służbie u ludzi zwyczajnych.
Przypowieści Salomona 22
Pismo Święte Starego i Nowego Przymierza (dosłowny)
1Cenniejsze dobre[1] imię niż wielkie bogactwo, lepsza przychylność niż srebro i złoto. (Przyp 3,3; Przyp 8,10; Przyp 13,15; Przyp 16,16; Kazn 7,1)2Spotykają się bogaty i biedny – JHWH stworzył ich obu. (Przyp 14,31; Przyp 17,5; Przyp 29,13)3Przezorny widzi niebezpieczeństwo[2] i ukrywa się; prości idą przed siebie – i ponoszą szkodę. (Przyp 14,15; Przyp 27,12)4Nagrodą za pokorę [i] bojaźń JHWH jest bogactwo, chwała i życie.[3] (Przyp 21,21)5Ciernie[4] i sidła[5] są na drodze przewrotnego – daleki jest od nich ten, kto strzeże swojej duszy.6Wychowuj[6] chłopca[7] stosownie do jego drogi, a nie zejdzie z niej nawet w starości.[8] (Rdz 22,12; Rdz 34,19; Rdz 37,2; Wj 2,6; 1 Sm 1,24; Jer 1,6)7Bogaty panuje nad biednymi, a dłużnik jest sługą[9] wierzyciela. (Wj 21,2)8Kto sieje nieprawość, żnie niedolę, a rózga położy kres jego swawoli.[10] (Ps 126,5; 2 Kor 9,7; Ga 6,7)9[Człowiek] szczodry[11] – ten będzie błogosławiony, bo ze swojego chleba udzielił ubogiemu.[12] (Przyp 23,6; Przyp 28,22)10Wypędź szydercę, a kłótnia ustanie, skończy się spór[13] i obelga.[14] (Przyp 21,24)11Kto kocha czystym sercem, wdzięk ma na wargach, [a] król jest mu przyjacielem.[15]12Oczy JHWH strzegą [pragnących] poznania, lecz słowa wiarołomcy obraca [przeciw niemu samemu].[16]13Leniwy mówi: Lew jest na zewnątrz, mogę być rozszarpany[17] na środku ulicy. (Przyp 26,14)14Usta obcych [kobiet] są jak głęboki dół; wpada tam ten, na kogo JHWH się gniewa.15Głupota tkwi w sercu chłopca; usuwa ją stamtąd rózga karności. (Przyp 13,24)16Kto uciska ubogiego – to dla jego wzbogacenia, kto daje bogatemu, to z pewnością dla jego zubożenia![18]
Wielki zbiór pouczeń mędrców
17Słowa mędrców:[19] Nadstaw swojego ucha i słuchaj słów mędrców; przygotuj swoje serce na przyjęcie mojej wiedzy,[20] (Przyp 2,1; Przyp 5,1)18bo miło będzie, gdy będziesz ich strzegł w swoim wnętrzu, a także miał je gotowe na swych wargach,19by twoja ufność była w JHWH – o tym chcę cię pouczyć, właśnie ciebie.20Czy nie napisałem ci trzydziestu[21] mądrych porad [pełnych] wiedzy,21by pouczyć cię o prawdzie słów sprawdzonych, abyś odpowiadał właściwymi słowami temu, kto cię posyła?
Pouczenie 1
22Nie odzieraj biednego, ponieważ[22] jest biedny, nie depcz ubogiego w bramie[23] [miasta], (Przyp 14,31; Przyp 17,5)23gdyż JHWH poprowadzi ich sprawę i złupi duszę tych, którzy ich łupią. (Wj 22,21; Przyp 1,19)
Pouczenie 2
24Nie przyjaźnij się z furiatem[24] i nie łącz się z człowiekiem porywczym,25abyś nie zaznajomił się z jego ścieżkami[25] i nie zastawił pułapki na swoją duszę.[26] (Przyp 11,13)
Pouczenie 3
26Nie bądź wśród tych, którzy dają porękę, wśród tych, którzy ręczą za długi,27bo jeśli nie miałbyś czym zapłacić, dlaczego[27] mieliby zabrać łóżko spod ciebie? (Przyp 6,1; Przyp 11,15; Przyp 17,18; Przyp 20,16)
29Widziałeś człowieka biegłego w swoim zawodzie? Będzie on stawał przed obliczem królów, nie będzie stawał przed obliczem pospólstwa.[29] (Przyp 27,16)